Informacje ogólne

Cele Parku Naukowo-Technologicznego Świerk

Poza stworzeniem platformy kreacji nowych rozwiązań technologicznych, Park zarządza procesem przepływu wiedzy i technologii między sferą naukową a gospodarczą.

Projekt ma na celu przede wszystkim służyć nawiązywaniu współpracy między nauką i gospodarką nie zaś komercjalizacji swojej działalności by czerpać z niej zyski. Nadrzędnym celem jest umożliwianie kreatywnej współpracy nauce z jednej strony i przemysłowi z drugiej. Projekt ma charakter inkubatora przedsiębiorczości a Narodowe Centrum Badań Jądrowych ma być jego operatorem.

Park Naukowo Technologiczny (dalej Park lub PNT) jest zorganizowanym kompleksem infrastruktury, w ramach której realizowana jest polityka w zakresie wspomagania młodych, innowacyjnych przedsiębiorstw nastawionych na rozwój produktów i metod wytwarzania w technologicznie zaawansowanych branżach, oraz optymalizacji warunków transferu technologii i komercjalizacji rezultatów badań z instytucji naukowych do praktyki gospodarczej.

PNT logo

Park zarządza procesem przepływu wiedzy i technologii między uczelnią, instytucjami naukowo-badawczymi i przedsiębiorstwami. Sprzyja również powstawaniu i rozwojowi firm innowacyjnych, oferując możliwość inkubacji i wsparcie procesów tworzenia firm typu spin-off na preferencyjnych warunkach.

PNT jest instytucją naukowo-badawczą, tworzy jednak również przyjazny klimat dla biznesu oraz realizuje rządowe i regionalne cele związane ze wspieraniem przedsiębiorczości i innowacyjności.

Rolą PNT jest:

  • sprawienie, że rezultaty badań naukowych zostaną wykorzystane w gospodarce,
  • zapewnienie przedsiębiorcom warunków i możliwości współpracy z uczonymi,
  • rozwój innowacyjnych przedsiębiorstw,
  • stymulacja nowoczesnych programów studiów, zgodnie z potrzebami innowacyjnej gospodarki,
  • tworzenie atrakcyjnych miejsc pracy.

PNT oferuje nowoczesną powierzchnię biurowa, laboratoryjną, wystawienniczo-konferencyjną do zagospodarowania i wynajęcia. Ponadto, Park obejmie opieką naukową projekty w nim realizowane. Dzięki zgromadzeniu wielu firm na terenie Parku zaistnieje możliwość zacieśniania współpracy partnerów pracujących „drzwi w drzwi”.

Obszar aktywności naukowej i gospodarczej skupia się na technologiach nuklearnych, akceleratorach cząstek, detektorach promieniowania i elektronice detekcyjnej, informatyce, nanotechnologii, nowych materiałach, technologiach medycznych, energetyce jądrowej i alternatywnej, izotopach, paliwach jądrowych i ochronie środowiska. Park jest też otwarty na nowe dyscypliny nauki i biznesu. Park pomaga znaleźć odpowiednie rozwiązania technologiczne, wspomaga proces wymiany technologii oraz może uczesnitczyć w negocjowaniu umów transferu technologii.

Historia projektu

Projekt Parku Naukowo-Technologicznego narodził się już w 2007 roku gdzie władze ówczesnego Instytutu Problemów Jądrowych dostrzegły potrzebę i potencjał myśli technicznej badaczy i inżynierów Instytutu oraz szerokie możliwości aplikacji wiedzy z zakresu technik jądrowych w przemyśle. Mając przewagę konkurencyjna w postaci braku Parku Naukowo-Technologicznego w okolicach Warszawy oraz dostęp do unikalnej infrastruktury badawczej takiej jak Największy w Europie badawczy reaktor Jądrowy MARIA był to krok odpowiedni w celu rozwoju potencjału ośrodka. Już w tamtym czasie nawiązano dobre relacje z władzami lokalnymi, które wsparły pomysł budowy Parku widząc możliwość rozwoju regionu poprzez unikalną koniunkcje możliwości.

Po kilku latach negocjacji podpisano w 2010 roku umowę na projekt służący budowie Parku Naukowo-Technologicznego Świerk. Tak zaczęła się budowa nowego rodzaju ośrodka naukowo-badawczego mogącego stać się ważnym ogniwem pozwalającym lokalnym firmom na zwiększenie swojej przewagi konkurencyjnej poprzez zastosowanie najnowocześniejszych osiągnięć polskiej nauki i inżynierii.

Finansowanie projektu

Projekt PNT finansowany jest na podstawie Umowy nr 8/RPO WM2007-2013/2010, dotyczącej przygotowania projektu indywidualnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego, „Budowa Parku Naukowo-Technologicznego wraz z modernizacją infrastruktury towarzyszącej ośrodka w Świerku” z Priorytetu I Tworzenie warunków dla rozwoju potencjału innowacyjnego i przedsiębiorczości na Mazowszu Działania 1.4 Wzmocnienie instytucji otoczenia biznesu, podpisanej 26 lipca 2010 roku.

Beneficjentem projektu jest Narodowe Centrum Badań Jądrowych. Całkowita wartość projektu określona w umowie to około 50 milionów złotych, z czego wysokość dofinansowania ze środków RPO WM to 42 i pół miliona złotych a wartość wkładu własnego NCBJ to 7 i pół miliona.

Czym są i jak działają Parki Naukowo-Technologiczne

Wikipedia (https://pl.wikipedia.org/wiki/Park_technologiczny ) ocenia, że w chwili obecnej w Polsce działa około czterdziestu Parków Naukowo Technologicznych. Pytanie czy to wystarczająco na niemal czterdziestomilionowy kraj? A może za dużo?

Raport NIK „WDRAŻANIE INNOWACJI PRZEZ SZKOŁY WYŻSZE I PARKI TECHNOLOGICZNE”, będący wynikiem kontroli przeprowadzonej w latach 2012-2013 (https://www.nik.gov.pl/plik/id,5291,vp,6860.pdf ) przedstawił mieszany obraz sytuacji – obok parków wypełniających swe funkcje znalezione zostały przykłady takich, których funkcjonowanie odbiegało od przyjętych założeń i najlepszych standardów.

Zrozumienie przyczyn tego zjawiska i związany z tym wybór sposobu funkcjonowania Parku można poznać zagłębiając się nieco w ogólne trendy i uwarunkowania związane z koncepcją Parków Naukowo Technologicznych.

Parki Naukowo Technologiczne w Polsce i na świecie

Geneza powstania parków naukowo technologicznych oparta jest na idei stworzenia optymalnych warunków dla rozwoju firm i przedsięwzięć innowacyjnych (najczęściej technologicznych) dzięki ich fizycznemu zbliżeniu w jednej dogodnej lokalizacji. Taka bliskość miała sprzyjać współpracy przedsiębiorców i środowisk naukowych, wymianie idei i pomysłów i wspólnej ich realizacji. Historia parków sięga lat pięćdziesiątych dwudziestego wieku, kiedy pierwszy taki park powstał przy Uniwersytecie Stanforda w USA. Kolejne pionierskie przedsięwzięcia to parki Cambridge Science Park w Wielkiej Brytanii i Sophia Antipolis we Francji, powstałe ponad dekadę później. Szersze zainteresowanie koncepcją w krajach rozwiniętych ekonomicznie to lata siedemdziesiąte, a na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych idea zaczęła zyskiwać popularność na obszarze dynamicznie rozwijających się gospodarek azjatyckich. Dziś liczbę instytucji określających się jako parki naukowe, parki technologiczne i różne warianty tych określeń, szacować można na tysiące.

Jednak mimo tak bogatej historii definicja parku naukowo technologicznego i jego roli jest dość nieuchwytna. Mamy do czynienia nie tylko ze zróżnicowaniem wynikającym z powodów ekonomicznych, społecznych i kulturowych, ale także, w obrębie tego samego kraju czy regionu, z różnicami dotyczącymi celów i sposobów działania parków, przyjmowanych podczas ich zakładania. Co więcej, także ocena efektów ich działania jest bardzo zróżnicowana, od wskaźnikowo-propagandowej („mamy park technologiczny”) po ekonomiczną.

Niektóre kraje, choćby ze względów rozliczeń ulg podatkowych, wprowadziły formalne kryteria definiujące pojęcie parku naukowo technologicznego. I tak brytyjska organizacja United Kingdom Science Park Association (UKSPA) przedstawia klarowne definicje zarówno parków naukowych, jak i instytucji pokrewnych, takich jak inkubatory przedsiębiorczości czy centra innowacji. Park naukowy zdefiniowany jest jako klaster firm skoncentrowanych na wiedzy, którym zapewniane jest wsparcie i doradztwo wspomagające ich wzrost. W większości sytuacji parki naukowe związane są z centrami technologii takimi jak uniwersytety czy instytuty badawcze na podstawie formalnych umów oraz zapewniają aktywnie działające usługi zarządzania transferem wiedzy i technologii. Jednak w innych krajach nastawienie może być nieco inne, przykładowo Niemcy łączą pojęcia parku przemysłowego i technologicznego (Business and Technology Park), zrównując usługi oparte o bazę naukową uczelni jak i te, których podstawę stanowi wynajem powierzchni (biurowych, produkcyjnych), mający na celu pobudzenie lokalnej gospodarki.

W Polsce występuje dość duże zróżnicowanie faktycznych celów, uwarunkowań i sposobów działania parków naukowo technologicznych. W tej sytuacji, najbliższą formalnemu statusowi definicji może być ta zastosowana w Raporcie NIK o funkcjonowaniu parków:

Park technologiczny jest organizacją zarządzaną przez wykwalifikowanych specjalistów, której celem jest podniesienie dobrobytu społeczności, w której działa, poprzez promowanie kultury innowacji i konkurencji wśród przedsiębiorców i instytucji opartych na wiedzy. Aby osiągnąć te cele park stymuluje i zarządza przepływem wiedzy i technologii pomiędzy uczelniami, jednostkami badawczo-rozwojowymi, przedsiębiorstwami i rynkami. Ułatwia tworzenie i rozwój przedsiębiorstw opartych na wiedzy poprzez inkubowanie i proces wydzielania się firm odpryskowych (spin-off i spin-out). Dodaje przedsiębiorstwom wartości poprzez wysokiej jakości usługi oraz obiekty i terytorium o wysokim standardzie.

Innym podejściem do określenia roli i skuteczności działania parków technologicznych jest oparcie się na szczegółowych zadaniach i celach jakie realizują. Takie rozwiązanie ma tę zaletę, że pozwala na selektywny wybór tych funkcji jakie dana instytucja pragnie realizować, ocenę jakości działania w tak dostosowanym zakresie, a wreszcie sugestie dotyczące uzupełnienia listy zadań. Definicja przez cele jest z założenia dynamiczna.

Lista celów szczegółowych zawierać może, między innymi:

  • Transfer wiedzy, bezpośredni kontakt między instytucjami badawczymi a przedsiębiorcami (zarówno w schemacie jeden do jednego jak i w formie planowych działań o szerszym zakresie – warsztatów, konferencji, szkoleń…);
  • Transfer osób, w tym założycieli firm typu spin-off/spin-out i kluczowego personelu z jednostek badawczych do firm;
  • Wspieranie i realizację badań kontraktowych (zamówień na działanie B+R w jednostce naukowej przez przedsiębiorców) z docelową perspektywą powstania innowacyjnego produktu czy rozwiązania technologicznego;
  • Zarządzanie procesem wdrażania innowacyjności: badań i rozwoju, projektowania, analizy, testowania, certyfikacji; doradztwo w zakresie osiągania odpowiednich poziomów TRL i MRL (Technical Readiness Level i Manufacturing Readiness Level) ;
  • Efektywna komunikacja celów, uwarunkowań i oczekiwań środowisk naukowych i przedsiębiorców, wsparcie procesu znajdowania „wspólnego języka”;
  • Doradztwo (skierowane zarówno do badaczy jak i do przedsiębiorców), prowadzące do jasnego określenia celów działań, oczekiwanych efektów ekonomicznych, minimalizacji ryzyka i wskazania sposobów komercjalizacji rozwiązań;
  • Usługi „coachingu” biznesowego;
  • Zapewnienie wsparcia dla procesów ochrony własności intelektualnej i jej wykorzystania;
  • Zapewnianie usług prawnych;
  • Zapewnianie wsparcia i usług administracyjnych;
  • Udostępnianie zasobów niezbędnych dla prac badawczo-rozwojowych (laboratoriów, wiedzy eksperckiej, prac prototypowych), zorientowanych na potrzeby przedsiębiorców i zorganizowanych zgodnie z komercyjnym charakterem odbiorców;
  • Umożliwienie nieformalnych kontaktów między różnymi grupami (naukowcami, inżynierami, przedstawicielami biznesu…), prowadzącymi do tworzenie twórczej atmosfery i kreatywnych pomysłów;
  • Tworzenie środowiska zachęcającego do współpracy, wymiany idei i kreatywności;
  • Ułatwienie kontaktów z podwykonawcami (zarówno w ramach tworzenia w obrębie parku spójnego łańcucha wartości dodanej jak też poprzez usługi prawne i administrację kontaktami zewnętrznymi);
  • Usługi wynajmu biur, infrastruktury telekomunikacyjnej, informatycznej itp.
  • Ułatwienie lub zapewnienie dostępu do źródeł kapitału (Venture Capital, banki, inne źródła finansowania);
  • Przyciągania kapitału przez udzielanie formalnych i nieformalnych gwarancji jakości firmom korzystającym z parku.

Poszczególne parki mogą oczywiście realizować tylko wybrane grupy usług. Kluczowym czynnikiem odróżniającym park naukowo technologiczny od innych jednostek otoczenia biznesu jest ścisłe powiązanie parku z silnym, aktywnym środowiskiem badawczym. Jeśli zatem w zakresie usług oferowanych przez park zabraknie wykorzystania tego potencjału (na przykład działalność skoncentrowana będzie na wynajmie powierzchni biurowych, zapewnieniu usług finansowo-księgowych i dostępu do kapitału), to należy otwarcie stwierdzić, że taka instytucja ma inny niż naukowo technologiczny charakter. Stwierdzenie powyższe nie oznacza negatywnej oceny: inkubatory przedsiębiorczości, parki biznesowe czy specjalne strefy ekonomiczne mają, każde w swojej domenie, istotne znaczenie i pozytywną rolę. Jednak planując finansowanie poszczególnych instytucji otoczenia biznesu trzeba jasno określić ich rolę i oczekiwania. Do sprawy tej wrócimy analizując efekty działania realnych parków, szczególnie w przypadku Polski.

Czynniki sukcesu

Wobec tak zróżnicowanych celów i zakresu działań parków technologicznych ustanowienie jednego uniwersalnego miernika sukcesu jest nierealne. Jeśli jednak przyjąć, że podstawowym celem tworzenie parków jest wspieranie wysoko zaawansowanych działów gospodarki i tworzenie warunków dla rozwoju innowacyjnych przedsiębiorstw, to najlepszym (choć pośrednim) sposobem oceny jest zbadanie efektów wnoszonych przez parki do tych właśnie działów gospodarki i grup przedsiębiorstw.

Można przy tym pokusić się o porównanie wskaźników ekonomicznych dotyczących firm technologicznych funkcjonujących w oparciu o parki naukowo technologiczne i podobnych firm działających poza takimi strukturami. Próbę takiego porównania dokonano w Szwecji (kraju o wysokim stopniu rozwoju i kultury innowacyjnej). Wyniki okazują się dość zaskakujące: firmy technologiczne funkcjonujące w ramach parków mają, co prawda, znacząco szybsze tempo wzrostu sprzedaży i zatrudnienia, jednak nie przekłada się to na zyski firm (element niezwykle ważny dla funduszy kapitałowych, VC czy „aniołów biznesu”). Sytuacja rynkowa może powodować, że mimo wsparcia przez usługi parków technologicznych, wypracowanie wysokiej zyskowności może być procesem bardzo długotrwałym. Drugą zaskakującą obserwacją był brak istotnych różnic między firmami działającymi a parkach a ich odpowiednikami funkcjonującymi poza parkami w zakresie zwiększonych efektów prac B+R (na przykład liczby patentów). Oczywiście, nie wszystkie wyniki udanych prac rozwojowych są widoczne w postaci zgłoszeń patentowych. Często takie działania są wręcz szkodliwe. Znacznie skuteczniejszym modelem ochrony wypracowanych innowacji jest zachowanie ich w tajemnicy. Stąd ocena innowacyjności może być zafałszowana. Siegel, Westhead i Wright, analizując wpływ uniwersyteckich parków technologicznych w Wielkiej Brytanii na innowacyjność firm, stwierdzili jedynie niewielki wzrost wydajności dla firm zlokalizowanych w parkach. Zwracają oni przy tym uwagę na to, że wykorzystanie liczby patentów jako miernika obciążone jest bardzo istotną wadą z ekonomicznego (czyli w sumie najważniejszego) punktu widzenia. Znacznie lepszą, choć dużo trudniejszą do uzyskania, byłaby analiza parta na wartości (przychodów, zysków) przynoszonych przez innowacje (zarówno opatentowane jak i traktowane jako wewnętrzna tajemnica przedsiębiorstwa, praktyczny know-how).

Sprawa kryteriów czysto ekonomicznych (obroty, zyski, zatrudnienie) jest kluczowa dla długoterminowej oceny funkcjonowania parków. Jednak ocena efektów wsparcia udzielanego przez parki wymaga starannie wyselekcjonowanej populacji referencyjnej firm działających w tej samej branży, oferujących podobne produkty czy usługi, a nie korzystających ze wsparcia. W wielu przypadkach takie porównanie jest dość trudne, ze względu na brak dobrych danych. Stąd część badaczy koncentruje się na badaniach ankietowych, zawierających jedynie subiektywne oceny efektów działania parków.

Co więcej, nie można traktować funkcjonowania parków w oderwaniu od sytuacji ekonomicznej świata, państwa czy regionu. Raport International Association of Science Parks wskazuje, że skutki kryzysu ekonomicznego dostrzega ponad 48% parków zrzeszonych w tej organizacji. Skutki te dotyczą głownie firm zlokalizowanych w parkach (54.3%), a w mniejszym stopniu firm zarządzających parkami (20%) i instytucji wspierających parki (25.7%). Parki naukowo technologiczne funkcjonują wewnątrz systemów ekonomicznych krajów i regionów i nie mogą być postrzegane jako cudowny środek mogący natychmiast rozwiązać problemy słabej innowacyjności. Podobnie jest w odniesieniu do środowisk badawczych: park korzystający ze współpracy z uczelnią czy instytutem naukowym jest zależny od regulacji i mechanizmów rządzących funkcjonowaniem środowiska akademickiego na poziomie kraju. Brak koordynacji w tej dziedzinie prowadzić musi do spadku zainteresowania i braku efektów.

Czynniki ryzyka

Zanim przystąpimy do szczegółowej analizy czynników mogących przyczynić się do porażki parku naukowo technologicznego trzeba mocno podkreślić, że porażka firmy (czy nawet wielu firm) działających pod egidą takiego parku nie jest porażką samego parku. Działalność biznesowa, a w szczególności ten jej rodzaj polegający na tworzeniu i wprowadzaniu na rynek nowatorskich, innowacyjnych rozwiązań i produktów jest nierozerwalnie związana z ryzykiem. Oszacowania szans sukcesu są bardzo różne, od 5% do 20%, w zależności od sytuacji rynkowej, dziedziny, dojrzałości firmy itp. Odwracając te relacje: od 80% do 95% projektów nie przynosi oczekiwanych na początku rezultatów, z różnych powodów, zarówno zależnych od prowadzących projekt jak i niezależnych. Zatem jest coś głęboko błędnego w polityce wymagającej stuprocentowego sukcesu, typowej dla aktualnych rozwiązań grantowych, wspierających w Polsce projekty badawczo rozwojowe i współpracę nauki i przemysłu.

W artykule kwestionującym skuteczność modelu parków technologicznych, Quintas, Wield i Massey przywołują element marketingowej retoryki zwolenników takich instytucji: powoływanie się na firmy, które wyrastając z otoczenia akademickiego odniosły ogromny sukces, takie jak Hewlett Packard czy Apple. Dziś listę tę trzeba rozszerzyć choćby o Google. Musimy jednak pamiętać, że wykorzystywanie oszałamiających sukcesów wymienionych powyżej firm w promocji idei parków, w odniesieniu do typowych warunków rynkowych, bez podkreślenia ryzyka fiaska czy charakterystycznych dla poszczególnych parków i technologii wielkości firm ma wiele wspólnego z promocją totolotka przez powoływanie się na potencjalnie, pojedyncze milionowe wygrane.

Stąd też analizując skuteczność działania parków technologicznych musimy brać pod uwagę nie tyle indywidualne sukcesy czy porażki firm zlokalizowanych w parkach lub korzystających z ich usług, a tendencje ogólne i wartość wkładu wnoszonego w rozwój przedsiębiorczości przez parki. A czynniki te można mierzyć tylko w perspektywie długoterminowej i w porównaniu do firm, które nie korzystają ze wsparcia odpowiadającego usługom parków. I tak Bigliardi analizując wyniki parków technologicznych we Włoszech, wskazali dwie grupy czynników determinujących sukces lub jego brak. Do pierwszej, określającej prawdziwą zakładaną misję parku, zaliczyli odpowiedni kontekst w którym park działa, interesy jego założycieli i oczekiwany czas zwrotu z inwestycji. Niezgranie, na etapie planowania, któregokolwiek z tych czynników, to recepta na porażkę. Druga grupa, to z jednej strony forma prawna i uwarunkowania z niż związane, a z drugiej realna możliwość współpracy z wysokiej klasy instytucjami badawczymi czy uczelniami.

Z polskiego punktu widzenia interesujące są przykłady krajów, które kilka lat temu były na podobnym etapie co Polska. Bakouros przeanalizował status parków w Grecji. Znaczący wydaje się tytuł pracy: „Parki naukowe: fantazja High-Tech?”. Brak sukcesu przypisany jest rozproszeniu i małej skali parków, ich niedawnemu powstaniu i brakowi długoterminowej polityki wspierania oraz … łatwości przyjmowania firm do parków, po to aby „spełnić wskaźniki”. Wśród powodów przenoszenia firm do parków wymieniano: prestiż z „dobrego adresu”, rozwiązania komunikacyjne (w tym parkingi), usługi administracyjne oferowane przez park firmom. Dopiero na szarym końcu znajdują się dostęp do wyposażenia i personelu badawczego. Podobną jest ocena wkładu parków w gospodarkę Portugalii – w najlepszym razie można go uważać za „umiarkowany”. Rola parków w tworzeniu miejsc pracy uznana została za niezauważalną. Podobnie wyniki ekonomiczne firm w nich ulokowanych.

Czy oznacza to, że kraje mniej rozwinięte są skazane na porażkę? Przypomnijmy, że w latach siedemdziesiątych Tajwan był właśnie takim małym, nierozwiniętym technologicznie krajem. Być może trzeba tu przywołać determinację rządu Tajwanu i długozasięgowość wizji i wynikających z niej działań, w tym klarownych zasad finansowania.

Jaką strategię wybrać?

Jak zatem zminimalizować to ryzyko w Polskich warunkach? Przywołany raport NIK sugeruje ukierunkowanie, aktywności parków na lokatorów reprezentujących wybrane dziedziny działalności oraz opracowanie przez większość z nich kryteriów wyboru firm do prowadzonych parków. Taka specjalizacja, nastawiona na branże o silnym potencjale w danym regionie, oraz odpowiedni dobór lokatorów, sprzyja integracji środowiska przedsiębiorców i naukowców zorientowanych na określonej działalności oraz umożliwia osiągnięcie efektu synergii, stanowiącego istotę tworzenia parków technologicznych. I tak jest właśnie w PNT Świerk.

Naszym założeniem jest oparcie działalności parku na unikalnych w skali kraju kompetencjach i laboratoriach – zarówno wyposażonych w ramach projektu PNT [link] jak i związanych z ogólna działalnością Narodowego Centrum Badań Jądrowych. Jednak laboratoria to nie wszystko: bezpośredni związek parku z największym polskim instytutem badawczym zapewnia dostęp do wyjątkowego zakresu usług badawczych – co stanowić może podstawę dla wyzwolenia – wspólnymi siłami – potencjału innowacyjności przedsiębiorców i naukowców.